صورت گردش وجوه نقد
مقدمه
پابلو فرناندز اعتقاد دارد یک اصل حسابداری و مالی وجود دارد که اگر چه نمیتوان آن را بهطور مطلق صحیح دانست، اما میتوان آن را بهعنوان دیدگاهی خوب به شمار آورد. آن اصل، این است که سود خالص فقط یک عقیده، اما جریان وجوه نقد یک واقعیت است.
جریان وجوه نقد(Cash Flow) درواقع انتقال منابع مالی (پول نقد) به درون سازمان یا پروژه یا خروج آن اطلاق می شود. جریان وجوه نقد در صورتهای مالی تحت عنوان صورت جریان وجوه نقد منعکس می شود.
امروزه تجزیهوتحلیلهای زیادی درباره سود خالص بهعنوان عامل اصلی و تنها عامل معتبر برای تشریح عملکرد شرکتها وجود دارد. براساس این رویکرد ساده، شرکت با افزایش سود خالص، بهتر و با کاهش آن، بدتر کار میکند. بهطور کلی، چنین گفته میشود شرکتی که در سال قبل سود خالص بیشتری داشته، نسبت به شرکتهای دارای سود خالص کمتر، ثروت و رفاه بیشتری را برای سهامداران خود خلق کرده است. همچنین، براساس همین منطق، شرکتهای دارای سود خالص مثبت، موجب افزایش و شرکتهای دارای زیان، باعث کاهش ارزش (سهامداران) شرکتها میشوند. البته، همه این نظریهها ممکن است اشتباه باشد. در بسیاری از تجزیهوتحلیلها با افزودن استهلاک به سود خالص، اغلب رقمی بهدست میآید که جریان نقدی حسابداری یا جریان نقد حاصل از عملیات نامیده میشود. اما نکته مهم در این است که بسیاری از افراد، با این که از این مسائل آگاهند، اما جریان وجوه نقد را بهجای سود خالص در نظر میگیرند.
تعریف کلاسیک سود خالص، درامد دوره منهای هزینههای تحصیل درامد در طول دوره است و این مفهوم ساده، بر اساس این نظر است که در مواقع تحصیل درامد باید به شناسایی هزینههای ضروری برای تحصیل این درامدها پرداخت. این کار همیشه ساده نیست و اغلب مفروضات پذیرفته شده زیادی برای محاسبه آن بهکار میرود.
البته باید توجه کنید هزینه استهلاک یک هزینه غیر نقدی است و باید به جریان وجوه نقد اضافه شود.
جریان وجوه نقد بر خلاف صورت سود وزیان و ترازنامه که بر مبنای تعهدی تهیه می شوند، بر اساس مبنای نقدی تهیه می شود.
اهداف تهیه صورت گردش وجوه نقد
هر واحد اقتصادی وجوه نقد را به منظور دریافت وجوه بیشتر، در منابع غیرنقدی سرمایه گذاری می نماید. هدف اصلی سرمایه گذاران نیز دریافت وجوه نقد بیشتر در قبال سرمایه گذاری خود میباشد،بنابراین اطلاع از چگونگی تامین وجوه نقد و مصرف آن در عملیات موسسه اقتصادی برای استفاده کنندگان از صورتهای مالی حائز اهمیت است. به همین جهت برای رفع نیازهای اطلاعاتی مذکور تهیه صورت گردش وجوه نقد با اهداف زیر توسط هیأت تدوین استانداردهای حسابداری سازمان حسابرسی پیش بینی شده است:
١- سنجش نقدینگی و ارزیابی توان واحد انتفاعی در ایفای بموقع تعهدات، پرداخت سود و تامین نیازمندیهای نقدی.
٢- کمک به درك عملیات از طریق شناسایی ارتباط بین نتایج عملیات و گردش وجوه نقد مربوط و تسهیل در
تفسیراطلاعات ارائه شده در باره سودآوری
٣- ارزیابی توانایی تامین مالی و سرمایه گذاری واحد انتفاعی
تعریف صورت جریان وجوه نقد
برای آشنایی با صورت جریان وجوه نقد لازم است برخی از اصطلاحات با توجه به استاندارد حسابداری ایران تعریف شوند.
وجوه نقد:
طبق استاندارد حسابداری شماره ۲ ایران (IAS) وجوه نقد عبارتست از:
موجودی نقد موسسه و سپرده های دیداری موسسه نزد انکها و موسسات مالی واعتباری اعم از ریالی و ارزی (شامل سپرده های سرمایه گذاری کوتاه مدت بدون سررسید) به کسر اضافه برداشتهایی که بدون اطلاع قبلی مورد مطالبه قرار می گیرد.
منظور از سپرده های دیداری این است که این اقلام بدون اطلاع قبلی قابل برداشت است.
جریان وجوه نقد:
عبارتست از افزایش یا کاهش در مبلغ وجه نقد ناشی از معاملات با اشخاص حقیقی یا حقوقی مستقل از شخصیت حقوقی واحد تجاری و ناشی از سایر رویدادها.
فعالیت های عملیاتی:
عبارتست از فعالیتهای اصلی و مستمر مولد درآمد عملیاتی واحد تجاری است.
فعالیتهای سرمایه گذاری:
عبارتست از تحصیل یا واگذاری سرمایه گذاریهای کوتاه مدت و بلند مدت، داراییهای ثابت مشهود و داراییهای نامشهود و نیز پرداخت و وصول تسهیلات اعطایی به اشخاص مستقل از واحد تجاری غیر از کارکنان.
فعالیتهای تامین مالی:
عبارتست از فعالیت هایی که منجر به تغییر در میزان کسب و ترکیب سرمایه و استقراضهای واحد تجاری (به جز اضافه برداشتهای منظور شده در محاسبه وجه نقد) گردد.
جریانهای وجه نقد ناشی از فعالیتهای عملیاتی:
در این استاندارد شامل جریانهای نقد ورودی و خروجی ناشی از فعالیتهای عملیاتی به شرح تعریف مندرج در همین بند و نیز آن دسته از جریانهیا نقدی است که ماهیتاً به طور مستقیم قابل ارتباط با سایر طبقات جریانهای نقدی صورت جریان وجوه نقد نباشد.
جریانهای نقدی استثنایی:
به آن دسته از جریانهای نقدی ورودی و خروجی وجه نقد اطلاق می شود که دارای اهمیت نسبی است، از عملیات در حال تداوم واحد تجاری ناشی می شود و اقلامی را در بر می گیردکه به منظور ارائه تصویری مطلوب از واحد تجاری، افشای جداگانه آنها به لحاظ استثنایی بودن ماهیت یا وقوع ضرورت می باید. این اقلام لزوماً با اقلام استثنایی مندرج در صورت سود و زیان ارتباط ندارد.
طبق استاندارد، هرگاه برای تسویه اضافه برداشتهای بانکی مهلتی تعیین شده باشد در صورتی می توان آنها را در محاسبه وجه نقد منظور کرد که مهلت مزبور از یک روز کاری تجاوز نکند.
طبقه بندی اقلام صورت جریان وجوه نقد
بر اساس استاندارد حسابداری شماره ۲ ایران صورت جریان وجوه نقد باید منعکس کننده جریانهای نقدی طی دوره تحت سرفصل های اصلی زیر باشد:
1- فعالیت های عملیاتی
2- بازده سرمایه گذاریها و سود پرداختی بابت تامین مالی
3- مالیات بردرآمد
4- فعالیت های سرمایه گذاری
5- فعالیت های تامین مالی
این نکته حایز اهمیت است که در کشورهای اروپا و آمریکا صورت جریان وجوه نقد مشتمل بر ۳ طبقه می باشد ولی در ایران مشتمل بر ۵ طبقه است.
بر طبق استاندارد حسابداری ایران واحدهای تجاری باید جریانهای نقدی ناشی از فعالیتهای عملیاتی را با بكارگیری یكی از روشهای زیر گزارش كنند:
1- روش مستقیم كه به موجب آن ناخالص وجوه نقد دریافتی و پرداختی بر حسب طبقات عمده افشا می شود، مگر در مورد جریانهای نقدی عملیاتی مورد اشاره در بندهای ۳۶ و ۳۸ كه برمبنای خالص گزارش میشود.
2- روش غیرمستقیم كه به موجب آن سود یا زیان عملیاتی با انجام تعدیلات زیر به خالص جریانهای نقدی ناشی از فعالیتهای عملیاتی تبدیل میشود:
ـ اثر معاملات و رویدادهایی كه دارای ماهیت غیر نقدی است.
ـ اثر اقلامی كه در محاسبه سود یا زیان عملیاتی دوره جاری منظور شده باشد، لیكن جریانهای نقدی مرتبط با آنها در دورههای قبل حادث شده یا در دورههای آینده حادث خواهد شد و بالعكس.
مزیت اصلی روش غیرمستقیم این است كه تفاوت بین سود عملیاتی و جریان وجه نقد ناشی از فعالیتهای عملیاتی به گونه برجستهای نشان داده میشود. بسیاری از استفادهكنندگان صورتهای مالی معتقدند كه چنین صورتی در ارائـه تصویری از كیفیت سود واحد تجاری، حائز اهمیت اساسی است .
نتیجه :
این سوال مطرح است که برای سرمایه گذاران صورت جریان نقد مهم است یا صورت سود وزیان؟ در پاسخ باید گفت جریان وجوه نقد می تواند مهم باشد زیرا جریان وجوه نقد میزان نقدینگی شرکت را نشان می دهد حتی اگر در صورت سود وزیان شرکت زیان نشان داده شود چون همانطور که قبلا گفته شد صورت سود وزیان بر مبنای تعهدی تهیه می شود ولی صورت جریان نقد بر مبنای نقدی تهیه می شود و حال آنکه بر اساس مبنای تعهدی یک سری از مطالبات یا بدهی ها ممکن است در آینده وصول شوند و هینطور عکس این مطلب یعنی اگر طبق سود و زیان شرکت سودده باشد ولی نقدینگی شرکت کم باشد. در واقع صورت سود وزیان می تواند گمراه کننده باشد.
و هو اسرع الحاسبين (انعام -62)